Je staat in de keuken en bent vergeten waarom. Je zit midden in een vergadering en kunt de draad niet meer vasthouden. Je reageert feller dan je wilt en je vraagt je af of je jezelf nog wel kent. En dan is er dat gevoel diep van binnen: klopt er iets niet met mij? Is dit echt de overgang of is er iets ernstigs aan de hand?
Jaarlijks begeleid ik meer dan 200 vrouwen in de overgang. En dit is wat ik ze allemaal op een gegeven moment hoor zeggen. Niet als bijzaak. Als de zwaarste klacht. Zwaarder dan de opvliegers. Zwaarder dan de vermoeidheid. Het niet meer herkennen van je eigen hoofd.
Vijf mechanismen verklaren wat er in jouw mentale gezondheid gebeurt tijdens de overgang. Geen van die vijf zegt iets over wie jij bent. Ze zeggen alles over wat er biologisch in je lichaam speelt.
1 Dalend oestrogeen laat je geheugen en concentratie weglekken
Oestrogeen heeft directe invloed op de cognitieve functies. Geheugen. Concentratie. Het vermogen om helder te denken en complexe informatie te verwerken. Als het oestrogeenniveau daalt, daalt ook de scherpte van je denken. Dat is geen psychologisch probleem. Dat is fysiologie.
Vrouwen die dit ervaren beschrijven het vaak als een mist die over hun gedachten hangt. Ze twijfelen aan zichzelf. Ze gaan dingen dubbel controleren. Ze voelen zich onzeker in situaties waar ze altijd zelfverzekerd waren. Die frustratie en onzekerheid zijn begrijpelijk. Maar ze zijn het gevolg van een hormonale verschuiving. Niet van een mentale zwakte.
2 Stemmingswisselingen komen uit je hersenenchemie. Niet uit je karakter.
Hormonale fluctuaties beïnvloeden de neurotransmitters in je hersenen direct. Serotonine, het hormoon dat je stemming reguleert, is gevoelig voor oestrogeenniveaus. Oestrogeen beïnvloedt neurotransmittersystemen zoals serotonine, dat dan kan dalen als oestrogeen daalt. Het resultaat: meer prikkelbaarheid, meer angst, meer somberheid. Zonder aanleiding die je kunt aanwijzen.
Dat is het meest verraderlijke aan stemmingswisselingen tijdens de overgang. Ze voelen willekeurig. Ze voelen onterecht. En juist dat gevoel van gebrek aan controle maakt ze zo uitputtend. Dit zegt niets over wie je bent maar wel alles over wat er chemisch in je hersenen gebeurt.
3 Slecht slapen maakt elke andere klacht zwaarder
Slaapproblemen en mentale gezondheid versterken elkaar in een neerwaartse spiraal. Verstoorde slaap leidt tot vermoeidheid, prikkelbaarheid en verminderde cognitieve prestaties overdag. Dat maakt het moeilijker om met stress om te gaan. En meer stress verslechtert de slaap. Rond. En rond. En rond.
De menopauzale slaapverstoring heeft een directe hormonale oorzaak. Dalend progesteron vermindert de aanmaak van melatonine. Stijgende cortisolwaarden houden je alert terwijl je wilt ontspannen. Nachtelijk zweten wekt je op op het moment dat je diepste slaapfase zou moeten zijn. Slecht slapen is geen zwakte en het is geen gewoonte die je er gewoon uit kunt laten. Het is een fysiologisch gevolg dat een fysiologische aanpak verdient.
4 De overgang verandert hoe je jezelf ziet. Dieper dan je verwacht.
Gewichtstoename, veranderingen in de huid, een buik die anders zit dan vroeger. Voor veel vrouwen zijn dit de meest zichtbare en dagelijks voelbare herinneringen aan de overgang. En ze raken het zelfvertrouwen op een manier die moeilijk te overschatten is.
Het lichaam dat je decennia hebt gekend reageert anders. Kleren passen niet meer zoals ze altijd pasten. Je spiegelt jezelf en herkent niet meer wat je ziet. Dat heeft directe invloed op hoe je je voelt in sociale situaties, op het werk, in je relatie. Een verminderd zelfbeeld voedt negatieve gedachten. Negatieve gedachten beïnvloeden stemming. Stemming beïnvloedt energie. Het is een keten. Maar het is een keten die je kunt doorbreken zodra je begrijpt hoe de schakels werken.
5 Stress ophopen tijdens de overgang betaal je met mentale klachten
De overgang is van zichzelf al een periode van verhoogde stressgevoeligheid. Hormonale verschuivingen maken je zenuwstelsel gevoeliger. Je herstelt langzamer. Je raakt sneller overprikkeld. En als je dan ook nog eens de copingstrategieën gebruikt die vroeger werkten maar nu niet meer volstaan, bouw je een stressschuld op die zijn tol eist in mentale klachten.
Stressmanagement tijdens de overgang is geen zachte tip. Het is een medische prioriteit. Niet omdat je zwakker bent dan vroeger. Maar omdat je lichaam een andere aanpak vraagt. Jij bepaalt dat zelf.
Begrijpen wat er in je hoofd gebeurt is het begin van weer grip krijgen op jezelf.
